ΕΛΛΑΔΑ

Εθνική Αυτογνωσία

Ένας τίμιος απολογισμός της επετείου των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση του 1821 έχει κατά γενική ομολογία θετικό πρόσημο.

Παρά τις αντίξοες συνθήκες (ή μήπως αριβώς λόγω αυτών;) ο εορτασμός της εφετινής 25ης Μαρτίου ήταν σεμνός αλλά λαμπρός, λιτός αλλά μεστός νοήματος και ουσίας, αναστοχαστικός αλλά χαρμόσυνος, μακριά από εθνικιστικές εξάρσεις αλλά με έκδηλο πατριωτισμό, χαμηλών τόνων αλλά με διακριτή εξωστρέφεια.

Θα μπορούσε κανείς να εγείρει ενστάσεις για την επιλογή του συγκεκριμένου προσώπου στη θέση του/της Προέδρου της Επιτροπής (1821-2021) ισχυριζόμενος ότι η χώρα διαθέτει- ευτυχώς- σεβαστό απόθεμα προσωπικοτήτων με εκτόπισμα ανάλογο της σημασίας μιας τέτοιας επετείου, η αλήθεια είναι όμως ότι όλες οι επιμέρους δράσεις και εκδηλώσεις μέχρι στιγμής είναι άξιες λόγου και προσοχής.

Ειδικά το διήμερο 24 και 25 Μαρτίου απέπνεε μία αίσθηση επισημότητας και εθνικής υπερηφάνιας σε σωστές δόσεις και με αρμόζουσα ποιότητα- ο κατάλογος είναι μακρύς: Τα ‘θυρανοίξια’ της Εθνικής Πινακοθήκης ως επισήμανση του εκσυγχρονιστικού χαρακτήρα της Ελλάδας του 21ου αι., το δείπνο στο Προεδρικό Μέγαρο με την επιμέλεια του Λευτέρη Λαζάρου και την τήρηση του υγιειονομικού πρωτοκόλλου ως υπόμνηση της ελληνικής φιλοξενίας, οι συγκινητικοί λόγοι των εκπροσώπων των τιμώμενων χωρών ως υπογράμμιση της προσοχής και του σεβασμού τους στην πολιτιστική- και όχι μόνον- κληρονομιά αυτού του τόπου, η έπαρση της Σημαίας ως ενίσχυση της εθνικής μας ταυτότητας, η κατάθεση Στεφάνου στον Άγνωστο Στρατιώτη από τους επίσημους προσκεκλημένους ως αναγνώριση της μακραίωνης θυσίας μας στο βωμό της ελευθερίας όπως ο Φιλελληνισμός μαρτυρά, η ξεχωριστή παρέλαση με το έφιππο σώμα ως υπενθύμιση της μακράς και ηρωικής συμμετοχής των Ελλήνων σε όλο το φάσμα των εθνικών, περιφερειακών και παγκόσμιων συρράξεων αλλά και με τη σθεναρή επίδειξη των διαρκώς βελτιούμενων Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας, οι παράλληλες δράσεις σε πολλά κοντινά ή απομακρυσμένα σημεία του πλανήτη από ομογενείς ή ξένα κράτη που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά μας.....

Και τώρα τα δύσκολα, στο «δια ταύτα».....μετά την εθνική ανάταση, ευθυγραμμισμένη με την εθνική μας αφήγηση, η εθνική αυτογνωσία: ποιοι πραγματικά είμαστε, τι κατορθώσαμε και τι οφείλουμε να ολοκληρώσουμε, ποια τα λάθη και οι παραλείψεις μας, ποια τα δυνατά μας σημεία και οι πρόδηλες όσο και αυτοκαταστροφικές αδυναμίες μας;

Έχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά από νοήμονες, στοχαστικούς, ειδικούς αλλά και από ημιμαθείς, αδαείς και πολυπράγμονες.... Θα ήθελα να σταθώ σε αυτό που τόσο εύγλωττα πριν από μερικά χρόνια έθιξε ο βαθυστόχαστος δάσκαλος, ευτυχώς για εμάς ακόμη ενεργός, ο Χρήστος Γιανναράς, στη συνήθη παρέμβασή του μέσω της στήλης του στην κυριακάτικη ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, με τον χειρουργικής ακρίβειας τίτλο «Ακρισία, η εθνική μας νόσος». Πέραν του ότι αποτελεί ένα ψυχογράφημα του Νεο-έλληνα αφού αποκρυσταλλώνει την ελληνική ιδιοσυγκρασία (εθνικό μας DNA το θέλουν ορισμένοι), πέραν του ότι ακτινογραφεί την παθολογία μας ως λαού λειτουργώντας μάλιστα και προφητικά σε σχέση με ό,τι επακολούθησε, επί της ουσίας «θέτει τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων» σε ό,τι αφορά την εγγενή (;) μας παθογένεια: ο λαός μας και – τούτο είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικό- οι νεότεροι ανδρώθηκαν σε ένα περιβάλλον με εμφανές το έλλειμμα παιδείας. Όχι, δεν μέμφομαι την τεχνολογία και τα μέσα της που αφειδώς μας προσφέρονται και μας παρέχουν δυνάμει τα εχέγγυα για ουσιαστική βελτίωση του ζην, ακόμη και του ευ ζην. Η τεχνολογία είναι ούτως ή άλλως ηθικά ουδέτερη.....Θα απευθύνω όμως ένα δριμύ κατηγορώ στην απρονοησία των υπευθύνων για ενσωμάτωση εκείνων των στοιχείων σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που λειτουργούν ως ηθικά και πνευματικά αντίβαρα στις σειρήνες της ευκολίας, του συρμού, της βιτρίνας, του κακώς εννοούμενου ανταγωνισμού, του καιροσκοπισμού και της πάσης φύσεως ευτέλειας.

Δεν χρειάζεται να ψάξουμε πολύ για να διαπιστώσουμε το προφανές: Δεν χάνουμε την ευκαιρία να διατυμπανίζουμε υποκριτικά ότι ο πολιτισμός μας είναι το πολυτιμότερο εξαγώγιμο προϊόν μας ενώ την ίδια στιγμή αδυνατούμε να κατονομάσουμε (όχι να συζητήσουμε για το έργο τους!) έναν έστω από τους τρεις μεγάλους μας τραγικούς, τους ιδιοφυείς επιστήμονες, τους φωτισμένους φιλοσόφους, τους εμπνευσμένους πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες, τους πρωτοπόρους καλλιτέχνες και αθλητές που παρήγαγε αυτή η χώρα......

Αφορμώντας, τέλος, από την σύνθετη και πολύπλευρη έννοια του ήθους, τόσο δομική και καταστατική για την θεώρηση της ζωής στην Αρχαία Ελλάδα, θα επιχειρούσα μία προσέγγιση της σύγχρονης κοινωνίας της γειτονικής μας χώρας με την οποία, όπως λένε οι πολιτικοί αναλυτές, είμαστε καταδικασμένοι να «συμβιώνουμε» εις το διηνεκές... Προσωπικά, ένιωσα μεγάλη συμπόνια (empathy αποκαλούν πολύ  εύστοχα οι Αγγλοσάξονες αυτό το συναίσθημα!) παρακολουθώντας την πρόσφατη τουρκική σειρά που διανεμήθηκε διεθνώς με τον τίτλο Ethos και παρήχθη για το Netflix. Στα οκτώ επεισόδια που την αποτελούν δίνεται ευφυώς το στίγμα της Τουρκίας του νεο-οθωμανισμού που ο Πρόεδρος της χώρας πασχίζει να εγκαθιδρύσει. Η κριτική στις επιλογές των ηγετών μιας ξένης χώρας δεν είναι στις προθέσεις μου,  ο κάθε λαός έχει πραγματικά το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, ωστόσο είναι λυπηρό να παρατηρεί κανείς μία κοινωνία που αγωνιά να αυτοπροσδιοριστεί μεταξύ της κληρονομιάς του κεμαλικού εκσυγχρονισμού που ανταποκρίνεται στα κελεύσματα της Δύσης και της επιστροφής στην ένδοξη –κατ’ αυτούς- οθωμανική περίοδο με τον ρυθμιστικό ρόλο της θρησκείας, αν όχι του ισλαμικού φονταμενταλισμού, στην πρώτη γραμμή.

Φαντάζει κάπως ειρωνική η χρήση του όρου Ethos για τη σειρά αυτή, δεδομένης και της γεωπολιτικής στην ευρύτερη περιοχή που συναρτάται ευθέως με τις υπερφίαλες επιδιώξεις της γείτονος, από την άλλη πλευρά συνιστά μία ακόμη παράμετρο για την εθνική μας αυτογνωσία αφού, αν μη τι άλλο, υπογραμμίζει το δικό μας κατόρθωμα στη συγκυρία του εορτασμού της Εθνικής μας Παλιγγενεσίας και λειτουργεί ως σηματωρός για τους εθνικούς μας στόχους, το όραμα και τις προσδοκίες μας στο μέλλον. 

Σόνια Κορμαρή - Καθηγήτρια Φιλόλογος

 ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Το 1821 και το 1940

 Copyright © 2014 - 2021 YSTEROGRAFO NEWS